Bijvoet (Artemisia vulgaris)

Magisch vrouwenkruid & sjamanenkruid

Bijvoet is een bijzonder heilig kruid en een oeroude sjamanenplant. Overal waar het geurige kruid groeit, wordt het gebruikt als wierook, thee en tabak, in rituelen en voor heling. Voor tuinders, boeren en boerinnen is zij een nuttige bondgenoot; zij houdt mensen, dieren en planten gezond, verdrijft insecten en houdt je voeten fris. Hoe is het mogelijk dat een zo veelzijdig en krachtig kruid in de vergetelheid is geraakt en nu weer boven water komt?

Bewoner van steppen en bermen

Bijvoet is onderdeel van de composietenfamilie en hoort bij het geslacht Artemisia met honderden aromatische soorten in Eurazië en Noord-Amerika, zoals Alsem, Citroenkruid, Dragon en Steppenbijvoet. Je komt de tot twee meter hoge meerjarige plant overal tegen langs wegen, spoorrails, oevers en tuinen. In de lente begint de plant met sappige scheuten en geveerde bladeren met een groene boven- en witgrijze onderkant. In de loop van de zomer wordt de steel roder en verfijnt het aromatische blad van een ornamentele vorm naar een spitse ‘elfenhand’ met drie vingers. Zij groeit statig en wijd vertakt met trossen kleine geurende grijs-groene bloemknopjes, die in juli en augustus geel tot roodbruin bloeien. Als vrije geest laat Bijvoet zich bestuiven door de wind en is voor de voortplanting onafhankelijk van insecten.

Kruid van Artemis en Holle

Bijvoet (Artemisia vulgaris) is vernoemd naar Artemis, de vrije, onafhankelijke godin van de wildernis en van de vroedvrouwen. Tijdens de eerste overgang die wij als mens maken – de geboorte – werd Artemis traditioneel aangeroepen om vrouwen bij te staan. Haar kruid speelde daarbij een belangrijke rol. Met een takje in de linkerhand van de barende vrouw, was het net alsof de godin zelf haar hand vasthield. Thee en wierook van Bijvoet versterkten de abortieve werking.

In onze cultuur is Bijvoet met Vrouw Holle verbonden – de personificatie van Moeder Aarde en hoedster van alle wezens. Zij is voor alle overgangen verantwoordelijk en is overal tegelijk; onder de aarde bij de slapende zaden en in de hemel bij de zielen waar het weer wordt gemaakt. Voor onze voorouders was een goed contact met Vrouw Holle van levensbelang. Zij was immers verantwoordelijk voor gunstig weer en een goede oogst. Als mensen stierven, werd wierook van Bijvoet gebrand, om de ziel los te maken van het lichaam en voor een veilige reis. De Neanderthalers begroeven hun doden op een bed van bloeiende Bijvoettakken om de overgang naar het dodenrijk van Vrouw Holle te verlichten.

 

Overgangen van jaargetijden

Ook bij alle overgangen naar een ander seizoen speelde Bijvoet een belangrijke rol. Tijdens de vurige midzomerfeesten werd een gordel van Bijvoet gedragen en sprong men samen met de geliefde over het vuur de tweede helft van het jaar in. De Bijvoet beschermde bij deze overgang en maakte de liefde extra vurig. Midzomerfeesten waren niet bepaald kuis. De dondergod Thor droeg een magische krachtgordel van Bijvoet die hem ook de vrouwelijke oerkracht gaf. 

Aan de andere kant van het jaar, rond Allerzielen, werd traditioneel een gans gegeten, het dier van Vrouw Holle. Gekruid met Bijvoet, om het vette vlees beter verteerbaar te maken én om de magische sjamanenvlucht naar de wereld van de overledenen te bevorderen. In de dertien nachten van midwinter werd overvloedig wierook van Bijvoet gebrand om huis en stal te reinigen en met een schone lei aan het nieuwe jaar te beginnen.

Gezonde tuinen en bijen

Tijdens het Permacultuur Festival zag ik overvloedig Bijvoet groeien op Samenland. Permacultuur docent Taco Blom vertelde tijdens zijn wandeling dat Bijvoet tussen de bessenstruiken en fruitbomen beschermt tegen schimmels en roest. Hij had ook geobserveerd dat bijen het stuifmeel van Bijvoet eten en naar hun bijenkorf brengen, blijkbaar om gezond te blijven en de bijenkorf schimmelvrij te houden. Bijvoet ondersteunt niet alleen bijen maar ook allerlei andere soorten insecten. Het trekt luizen aan en daarmee lieveheersbeestjes die je gewassen luizenvrij houden. Bijvoet is dus ook een nuttige plant voor gezonde tuinen.

Toepassingenen

Geneeskracht

Bijvoet wordt al duizenden jaren gebruikt ter ondersteuning van de spijs- en vetvertering. Het onderscheidt in het lichaam goede en slechte vetten. Zij staat bekend om haar prebiotische werking en het ontgiften van de lever. Bijvoet wordt zeer gewaardeerd als veelzijdig vrouwenkruid voor het bevorderen van de eisprong en de menstruatie, en het harmoniseren van de hormonen. Thee en alcoholische tinctuur worden toegepast bij het post-pilsyndroom en ter ondersteuning in de overgang. De overgang naar wijze vrouw kan een uitdaging zijn in een samenleving waar jeugdigheid en schoonheid bij vrouwen zwaarder wegen dan wijsheid. Artemis’ kruid is een mooie steun bij deze transitie.

Bijwerkingen

Bijvoet mag vanwege de abortieve werking niet worden gebruikt door zwangeren (ook niet als wierook of in smaakwater). Sommige mensen zijn allergisch voor de pollen of hebben een contactallergie. Wissel de thee regelmatig af met andere kruiden.

Wierook & energetisch reinigen

Bijvoet is een van onze belangrijkste inheemse wierookkruiden en ik ben begeesterd door haar kracht. Bij het verbranden als kruidenbundel of smeulend kruid is zij een magische én aardse bondgenote. Deze plant, die goed om kan gaan met vervuilde plekken en met straling, is zeer zuiverend en ook geschikt bij elektrosmog (bijvoorbeeld in computerkamers). Zij kan spanning verminderen en verlichting scheppen. Deze werking werd in het verleden gebruikt om de ontlading van onweer af te zwakken, daar komt ook haar Duitse naam Wetterkraut (weerkruid) vandaan.   

De rook van Bijvoet schept een sacrale en veilige ruimte. Je kunt Bijvoet laten smeulen bij alle soorten overgangen en rituelen. Als je de grenzen van het alledaagse even achter je wilt laten, neemt haar rook je mee naar een heilige plek en schenkt ze je een moment van rust en bezinning. De geur van Bijvoet is zowel kruidig aards als kamferachtig etherisch, laag en hoog tegelijk; warm en ook verfrissend. De geur geeft diepe troost en is aardend. Ook is de geur geschikt voor meditatie en zorgt intensieve rook na een tijd voor lichte trance en bewustzijnsverandering.

Zelf Bijvoet voor wierook verzamelen

Oogst de bovengrondse plant net voor de bloei en hang haar ondersteboven op een droge plek twee tot drie weken te drogen. Bewaar in een papieren zak en rits bloemen en bladeren pas kort voor gebruik van de steel. Rol ze tot een stevig balletje en brand het direct of op een kooltje (buiten) of op een wierookbrander (binnen). Je kunt ook wierookbundels (smudge sticks) maken door korte takken net vóór de bloei te oogsten, te drogen en samen te binden met een stukje touw.

© Tanja Hilgers, 2026

Boek over Bijvoet | Tanja Hilgers